✍️ डा. नितेश अर्याल
आजभोलि वर्षातको समय चलिरहेको छ। सबैभन्दा बढी त काठमाडौं उपत्यकामा मनसुन दिनहुँ भइरहेको छ। खानेपानीको मुहानमा वर्षातको पानी मिसिएकोले धारामा पानी धमिलो आइरहेको छ। धमिलो पानी पिउनाले झाडापखाला तथा हैजा भएका बिरामीहरू बढ्दै गएका छन्। केही दिन अगाडि मात्रै शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पतालमा ४ जना बिरामीमा हैजाको पुष्टि भएको थियो। हामीले यो मनसुनको समयमा सकभर पानी तताएर वा फिल्टर गरेर पिउनु नितान्त आवश्यक छ।
यसै सन्दर्भमा हैजा तथा झाडापखालाबाट बच्न १० वटा उपायहरु अपनाउन सकिन्छ।
१. वर्षाको पानीले एकठाउँको फोहोर अर्को ठाउँमा पुर्याएको हुन्छ । फोहोरमैलामा जुनसुकै सडेगलेका बस्तुहरु मिसिएको हुन्छ। दिनभरि काम गर्न यताउती बाहिर हिडिरहेका हुन्छौं। घरमा आउँदा सावुन पानीले राम्ररी धोएर भित्र पस्नु पर्दछ।
२. धारा, इनार, ट्यांकर, जार, मिनरल वाटर इत्यादि फिल्टर गरेर तथा १० मिनेट जति उमालेर मात्र पिउनुपर्छ । कतै जाँदा घरकै पानी बोतलमा बोकेर जाँदा उपयुक्त हुन्छ।
३. घर भन्दा बाहिरीको खाना तथा खाजा नखानुहोला । खानु परेमा किचेन, भाँडा, पकाउने व्यक्ति आदि सफा भएको ठाउँमा मात्र खानुहोला । सकभर पानीको प्रयोग नहुने खाजा खाने गर्नुहोस्।
४. फलफूल र तरकारी राम्रोसँग पखालेर तथा पूर्ण पाकेको मात्र सेवन गर्नुहोस्।
५. मासु खादा पनि सफा ठाउँ भएको मासु पसलबाट मात्र किनेर तथा राम्रोसंग पकाएर मात्र खानुहोस्।
६. धेरै बालबालिका फोहोर पानीमा पौडी खेलेपछि बिरामी भएका छन् । हाम्रा पौडी खेल्ने ठाउँमा पर्याप्त पानी आउने र जाने व्यवस्था छैन । स्विमिङ पुलको प्रयोग गर्दा राम्रो ठाउँमा मात्र जाने र जहाँ पानीको राम्रो सर्कुलेसन होस तथा संक्रमण बिरामीलाई पानी प्रयोग गर्न नदिनुहोस्।
७. दूधलाई राम्रोसँग उमालेर मात्र सेवन गर्नुहोला ।
८. यदि दिनमा ३ पटक वा सोभन्दा बढीपटक झाडापखाला लाग्यो वा पातलो दिसा भयो भने जीवनजल, सादा पानी, सुप, दालको रस प्रशस्त मात्रामा सेवन गर्नुहोला । हैजादेखि अन्य झाडाबान्तामा शरीरमा पानीको मात्रा कम भयो भने जोखिम बढ्ने सम्भावना हुन्छ। तसर्थ प्रशस्त झोलिलो खाने, नजिकको स्वास्थ्य संस्थामा गएर औषधि खाने गर्नुहोस्।
९. हैजा भिब्रियो कोलेरा नामक ब्याक्टेरियाबाट हुने भएकाले उक्त ब्याक्टेरिया एन्टिबायोटिकले मर्दछ । हैजामा मान्छेको मृत्यु ब्याक्टेरियाको कारणभन्दा जलवियोजनको कारणले हुन्छ ।
१०. पानी तथा जीवनजल पर्याप्त मात्रामा खान नसकेमा, चौलानी पानीजस्तो पातलो पखाला लागेमा, मुख सुकेमा, छाला चिसो भएमा, पिसाब कम भएमा तथा बिरामी गलेमा तुरुन्तै नजिकको अस्पतालमा जानुहोला । यस्ता बिरामीलाई सलाइनबाट उपचार गर्नुपर्ने हुन्छ । पटक पटक साबुन पानीले मिचिमिची हात धुने बानी बसाल्नु होस। जसले गर्दा झाडापखाला तथा हैजाबाट बच्न सकिन्छ।
