✍️डा.अनन्त अधिकारी,
प्रमुख कन्सल्टेन्ट, मनोचिकित्सक मानसिक, अस्पताल पाटन

गत बर्षको नोभेम्बर तिर चिनको वुहानबाट सुरू भएको कोरोना भाइरस को संक्रमण हाल २०० भन्दा बढी मुलुकमा फैलिएर संसारलाई नै त्रसित बनाएको छ । आजका मिती सम्म आइपुग्दा एक लाख मानिसको ज्यान लिइ सकेको यो समस्याबाट पार पाउनका लागि हामी पनि बिगत दुई हप्ता देखि राज्यको आग्रहमा लक डाउनको अवस्थामा छौं ।

लकडाउनको अवस्थामा समुदायबाट टाढिएर घरमै बस्नुपर्दा अत्यास ,छट्पटी ,निराशापन तथा काम , पेशा,ब्यवसायबाट अलग हुनुपर्दाको अन्योल र भबिस्य प्रतिको असुरक्षाको भावनाले गर्दा हामीलाई मानसिक रूपमा धेरै समस्याहरु आउन सक्छ्न।

कोरोना भाइरसको आजको बिश्वब्यापी महामारी संग जोडिएर आउन सक्ने मानसिक स्वास्थ्य समस्याका लक्षणहरु :

अत्यधिक डर, त्रास र भय
मस्तिष्कमा ज्यादै कुरा खेल्ने
पटक पटक बिना कारण आङ जिरिङ्ग हुने
छट्पटी लाग्ने
छाती भारी हुने वा केही चिजले थिचेको महसुस हुने
मुटुको धड्कन धेरै बढ्ने
एकै स्थानमा स्थिर भएर बस्न नसकिने
अहिले नै मरिन्छ कि भन्ने त्रास हुने
निन्द्रा र भोकमा गडबडी आउने

समान्य मौसमी रुघाखोकी को लक्षणमा पनि कोरोना कै झैँ अनुभूति हुने र आत्यासले सताउने अन्य समस्याहरू :

बिगतमा उपचारले ठिक भएका मानसिक रोगहरु बल्झिने सम्भावना हुने
लागूपदार्थ सेवनको कारणले आउने समस्याहरु
अब्सेसिव कम्पलसिभ डिसअर्डर आदि ।

यो समयमा मानसिक समस्याबाट बच्ने उपायहरु:

कोरोना बिपत्ती संग सम्बन्धित समाचारका लागि स्वास्थ्य मन्त्रालय वा विश्व स्वास्थ्य संगठनबाट प्रेसित आधिकारिक समाचारहरु मात्र हेर्ने र सुन्ने र बिस्वास गर्ने
सामाजिक संजालको अत्यधिक प्रयोग नगर्ने ; किनकी यसले एन्जाइटि को समस्या बढ्न सक्ने संभावना आउँछ।
आधिकारिक रुपमा सिकाएको तरिकाले आफ्नो सुरक्षा गर्ने जस्तैः मास्कको प्रयोग , हात धुने क्रियाकलाप
आफ्ना पृयजनहरुको साथमा वा सम्पर्कमा रहने
नियमित औषधि सेवन गरिरहेको अवस्था छ भने निरन्तरता दिने
घरमा लकडाउनको अवस्थामा आफ्नो दैनिक क्रियाकलाप निरन्तर कायम गरिरहने जस्तैः शारीरिक व्यायाम ,योग र ध्यान आदि
मन बहलाउनका लागि घर भित्रै विभिन्न खेल खेल्ने, गित संगीत सुन्ने , पुस्तक पढ्ने र सिर्जनात्मक कार्य गर्ने
रक्सी लगायत लागूपदार्थ सेवन बाट टाढै रहने
सकारात्मक सोच राख्ने जस्तैः कुनै पनि समस्या सधैं रहदैन।आजको समस्या पनि एक दिन समाप्त भएर जान्छ ।कोरोना भाइरस रोग लागेमा यसको मृत्युदर ३-४ प्रतिशत भन्दा बढी छैन। रोग संग लड्ने क्षमता छ भने यसलाई जित्न सकिन्छ ।
आफ्नो मनोबल गिर्न नदिने ;यसो भएमा रोग संग लड्ने क्षमता कायम रहन्छ र रोग लागेमा पनि यसलाई परास्त गर्न सकिन्छ ।समाजमा फैलाइएका भ्रम तथा अफवाह बाट टाढा रहने ।