बिश्व मुटु दिबस हरेक बर्ष सेप्टेम्बर २९ (World Heart Day 29 September) को दिन मनाइन्छ। मुटु र रक्तनलीको बढ्दो समस्या र मृत्युदरलाई ध्यानमा राखेर यसको स्थापना सन् १९९९ मा वर्ड हार्ट फेडेरेसन र वर्ल्र्ड हेल्थ अर्गनाइजेसनको संयुक्त प्रयासबाट गरिएको हो। यसको मुख्य उद्देश्य बिश्वभर मुटुरोग सम्बन्धि जानकारीमूलक शिक्षा प्रदान गर्ने, यसको जोखिम तत्वहरूलाई कम गर्न जनजागरण बढाउने, रोकथामको लागि पहल गर्ने, यो रोग बिरूद्द लड्न अन्तराष्ट्रिय जगतलाई परिचालन गर्ने आदि हुन्।
यो दिन बिश्वभर मानिसहरूलाई मुटु रोगका लक्षणहरूको बारेमा जागरूक बनाउने, खतरामुलक लक्षण र संकेतहरूको जानकारी दिने गरिन्छ ताकि उनीहरू आफैले साबधान भएर मुटु रोग लाग्नबाट बच्ने उपायहरू अबलम्बन गर्न सकुन्।
लगभग ७५५ मुटु र रक्तनली सम्बन्धि रोगहरू निम्न र मध्यम आय भएका देशहरूमा हुने गर्छ र यसले साइलेन्ट महामारीको रूप लिएको छ। यो बिपदिलाई रोक्न र कम गर्नको लागि सबै मिलेर जागरूकता फैलाउने र आर्थिक सहयोग गर्नु जरूरी देखिन्छ।
लगभग २५५ मुटु र रक्तनली सम्बन्धि रोगहरूबाट हुने मृत्यु हावाको प्रदुषनले हुने गर्छ।यसको कारणले बर्षेनी ७० लाख मानिसहरू मुटु रोगले मर्ने गर्छन्। त्यसकारण संसारभर सबैजना मिलेर प्रकृतिको संरक्षण गर्ने र प्रदुषनलाई कम गर्न जनजागरण फैलाउन जरूरी छ।
अरूलाई मुटुरोगबाट बचाउन र मानबताको भावना राख्नको लागि सबैभन्दा पहिले आफ्नो मुटु स्वस्थ्य राख्नु जरूरी छ, त्यसको लागि आफुले स्वस्थ्यकर जीवनशैली, रहनसहन र खानपानमा ध्यानदिनु जरूरी छ र सकेसम्म तनाबमुक्त जीबन निर्बाह गर्ने कोसिस गर्नुपर्छ।
योग र मुटुको सम्बन्ध – प्रा.डा. सहदेव ढुंगाना, मुटुरोग विशेषज्ञ (healthnewsnepal.com)
मुल नारा – Use Heart, Know Heart is Open Ended
यसको मतलब हामीले आफ्नो मुटुलाई एउटा क्षेत्रमा मात्र सिमित नराखि मुटुरोगको रोकथाम र नियन्त्रणको लागि आफ्नो इच्छा अनुसार बिभिन्न क्षेत्रमा लगाउन सकिन्छ। मुटु रोगको रोगथाम र नियन्त्रणको लागि हरेक मानिसहरूले आफ्नो इच्छा र कार्यसिमाना अनुसार बिभिन्न क्षेत्रमा काम गर्न सक्छन्। जस्तैस् बाताबरणीय प्रदुषण कम गर्ने, बिभिन्न जोखिम तत्वहरूलाई प्राथमिकतामा राखेर कम गर्न पहल गर्ने, मानसिक स्वस्थ्यको कारण हुने समस्यालाई कम गर्ने, सबैलाई स्वास्थ्यको पॅहुच पुर्याउन पहल गर्ने इत्यादि।
मुटुरोग सम्बन्धि तथ्यहरू
१) कार्डियोभास्कुलर रोगलाई बिश्वमा सबैभन्दा ठुलो घातक रोग मानिन्छ। बिश्वमा हुने लगभग ३०% मृत्यु यसको कारणले हुन्छ। बर्षेनी लगभग एक करोड छयासी लाख मानिसहरू यसको कारणले मर्ने गर्छन्।
२) मुटुरोग र मष्तिस्कघात मृत्युका प्रमुख कारणहरू हुन्।
३) स्वस्थ्य जीबनशैली र खानपानमा घ्यान दिएमा मुटुरोग र मष्तिस्कघातलाई ८०% ले कम गर्न सकिन्छ र हाम्रो उमेरलाई लगभग १० बर्षले बढाउन मद्दत गर्छ।
४) जापान, कोरिया र फ्रान्समा सबैभन्दा कम हार्ट अट्याक हुने गरेको देखिन्छ किनकि त्यहाका मानिसहरूले स्वस्थ्य जीबनशैली र खानपानमा ध्यान दिन्छन् र तनाबमुक्त जीवन बिताउॅछन्।
५) हरेक ३३ सेकेण्डमा एकजनालाई हार्ट अट्याक हुने गर्छ र हरेक मिनेटमा एक जनाको मृत्यु हुन्छ। त्यसैगरि हरेक ३ मिनेटमा मष्तिकघातले एक जनाको मृत्यु हुन्छ।
६) बिस बर्ष कटेका लगभग ५५ मानिसहरूलाई कोरोनरी मुटुरोग देखिने गरेको छ।
७) कार्डियोभास्कुलर रोगले हुने ७५% भन्दा बढी मृत्यु न्यून वा मध्यम आय भएका देशहरूमा हुन्छ।
मुटु रोगहरूबाट बच्ने उपायहरू
जीबनशैली परिवर्तन गर्ने जस्तै स्वस्थ्य र सन्तुलित खाना खाने, सकेसम्म मानसिक तनाबलाई कम गर्ने र ६ (८ घण्टा गहिरो निन्द्रा सुत्ने, नियमित शारिरिक ब्यायम गर्ने, तौललाई नियन्त्रणमा राख्ने, नुनको प्रयोग कम गर्ने, जोखिम तत्वलाई न्यूनिकरण गर्ने, रक्तचाप, कोलेस्ट्रोल र मधुमेहलाई नियन्त्रणमा राख्ने, सुत्दा घुर्ने समस्या छ भने त्यसको समाधान खोज्ने आदि।
कोलेस्ट्रोल र टी.जि. (ट्राइग्ल्राइसेराइड्स) सम्बन्धि जान्नुपर्ने कुराहरू (healthnewsnepal.com)
