सुदूरपश्चिम प्रदेशमै पहिलोपटक निसर्ग हस्पिटल एण्ड रिसर्च सेन्टरमा विशेष प्रोटिन परीक्षण सेवा सुरु भएको छ। जटिल रोगको पहिचान, उपचारको प्रभावकारिता मूल्यांकन तथा बिरामीको अवस्थाको नियमित निगरानीमा महत्वपूर्ण मानिने यस्ता परीक्षण अब सुदूरपश्चिममै उपलब्ध हुने भएको हो।
सामान्य रगत परीक्षणबाट सहजै पहिचान गर्न नसकिने कतिपय रोगको अवस्था बुझ्न शरीरमा रहेका विशेष प्रकारका प्रोटिनको मात्रा तथा अवस्थाबारे जानकारी लिनुपर्ने हुन्छ। विशेषगरी प्रतिरक्षा प्रणालीमा हुने गडबडी, रक्तसम्बन्धी क्यान्सर, मिर्गौला रोग तथा स्वप्रतिरक्षी रोगको पहिचानमा विशेष प्रोटिन परीक्षणको महत्वपूर्ण भूमिका हुन्छ। यसअघि यस्ता जटिल परीक्षणका लागि नमुना विदेश पठाउनुपर्ने वा सीमित प्रयोगशालामा मात्र भर पर्नुपर्ने अवस्था थियो। अब भने सुदूरपश्चिममै पहिलोपटक निसर्ग हस्पिटलमा यो सेवा सुरु भएपछि आवश्यक विशेष प्रोटिन परीक्षण अस्पतालमै गर्न सकिने भएको छ।
निसर्ग हस्पिटलका कन्सल्टेन्ट माइक्रोबायोलोजिस्ट डा. राजेन्द्र महरले विशेष प्रोटिन परीक्षणले रोगको प्रकृति पहिचान गर्न तथा उपचारको प्रभावकारिता मूल्यांकन गर्न महत्वपूर्ण सहयोग पुर्याउने बताउनुभयो । डा. महरका अनुसार यस्तो सेवा आफ्नै प्रदेशमा उपलब्ध हुँदा जटिल रोगको परीक्षण र उपचार प्रक्रियालाई थप सहज बनाउन सकिन्छ। यस सेवाअन्तर्गत लिपोप्रोटिन (ए) अर्थात् एलपी (ए) परीक्षण पनि गर्न सकिनेछ।
निसर्ग हस्पिटलका मुटुरोग विशेषज्ञ डा. सुदीप लम्सालका अनुसार रगतमा यसको मात्रा बढी भएमा मुटु तथा रक्तनलीसम्बन्धी रोग, हृदयाघात र मस्तिष्कघातको जोखिम बढ्न सक्छ। विशेषगरी परिवारमा कम उमेरमै हृदयाघात वा मस्तिष्कघातको इतिहास भएका तथा अन्य परीक्षण सामान्य हुँदाहुँदै हृदयरोगको जोखिम बढी देखिएका व्यक्तिमा यो परीक्षण उपयोगी हुने डा. लम्सालले बताए।
विशेष प्रोटिन परीक्षण किन आवश्यक ?
शरीरमा संक्रमणसँग लड्ने तथा प्रतिरक्षा प्रणालीलाई व्यवस्थित राख्ने काममा विभिन्न प्रकारका प्रोटिनको महत्वपूर्ण भूमिका हुन्छ। यी प्रोटिनको मात्रा वा संरचनामा आउने परिवर्तनले शरीरभित्र भइरहेको रोग प्रक्रियाको संकेत दिन सक्छ।
कतिपय अवस्थामा सामान्य परीक्षणबाट रोगको स्पष्ट अवस्था पत्ता लाग्न सक्दैन। त्यस्तो अवस्थामा विशेष प्रोटिन परीक्षणले रोगको प्रकृति बुझ्न, उपचारको दिशा तय गर्न तथा उपचारपछि बिरामीको अवस्थामा भइरहेको परिवर्तनको मूल्यांकन गर्न चिकित्सकलाई थप आधार प्रदान गर्छ।
यस उपकरणबाट कुन–कुन परीक्षण गर्न सकिन्छ ?
निसर्ग हस्पिटलमा सुरु गरिएको विशेष प्रोटिन परीक्षण सेवाअन्तर्गत विभिन्न महत्वपूर्ण परीक्षण गर्न सकिनेछ।
इम्युनोग्लोबुलिन अर्थात् आईजीजी, आईजीए र आईजीएम परीक्षण
यी शरीरले संक्रमणसँग लड्न निर्माण गर्ने प्रतिरक्षात्मक प्रोटिन अर्थात् प्रतिपिण्ड हुन्। बारम्बार संक्रमण हुने, प्रतिरक्षा प्रणाली कमजोर भएको शंका लाग्ने वा विभिन्न प्रतिरक्षा सम्बन्धी रोगको मूल्यांकन गर्न यी परीक्षण गरिन्छन्।
आईजीजीका उपसमूह परीक्षण
आईजीजीका विभिन्न उपसमूहको परीक्षणले शरीरको प्रतिरक्षा क्षमताबारे थप जानकारी दिन्छ। सामान्य परीक्षणबाट नदेखिने केही प्रतिरक्षा कमजोरी पहिचान गर्न यो परीक्षण उपयोगी हुन्छ।
फ्रि कप्पा तथा ल्याम्ब्डा लाइट चेन परीक्षण
यो परीक्षण विशेषगरी बहुल मायलोमा तथा एकल प्रतिरक्षा प्रोटिन बढ्ने अवस्थाजस्ता रक्तसम्बन्धी रोगको पहिचान र उपचारको निगरानीका लागि महत्वपूर्ण मानिन्छ।
पूरक प्रणालीअन्तर्गत सी–३, सी–४ र सीएच–५० परीक्षण
शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीअन्तर्गत रहेको पूरक प्रणालीले संक्रमणसँग लड्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यसको अवस्था मूल्यांकन गर्न यी परीक्षण गरिन्छन्।
बिटा–२ माइक्रोग्लोबुलिन परीक्षण
यो परीक्षण मिर्गौला रोग, केही प्रकारका रक्तसम्बन्धी क्यान्सर तथा प्रतिरक्षा प्रणालीसँग सम्बन्धित अवस्थाको मूल्यांकनमा उपयोगी हुन्छ।
सी–१ इस्टरेज इन्हिबिटर परीक्षण
वंशाणुगत एन्जियोइडेमा जस्ता दुर्लभ रोग पहिचानका लागि यो परीक्षण प्रयोग गरिन्छ।
विशेष प्रोटिन परीक्षणको महत्व रोग पहिचानमा मात्र सीमित हुँदैन। चिकित्सकले उपचार सुरु गरेपछि त्यसको प्रभावकारिता तथा बिरामीको अवस्थामाथि निगरानी राख्न पनि यस्ता परीक्षण उपयोगी हुन्छन्। विशेषगरी रक्तसम्बन्धी जटिल रोग, प्रतिरक्षा प्रणालीसँग सम्बन्धित समस्या तथा रोगमा बिरामीको अवस्थाको नियमित मूल्यांकन आवश्यक हुन्छ। परीक्षणबाट प्राप्त नतिजाले चिकित्सकलाई उपचारको प्रभावकारिता बुझ्न तथा आवश्यक निर्णय लिन सहयोग पुर्याउँछ।
बिरामीलाई समय र खर्च दुवैमा राहत
विशेष प्रोटिन परीक्षण धनगढीमै उपलब्ध भएपछि जटिल परीक्षणका लागि प्रदेशबाहिर जानुपर्ने बिरामीको बाध्यता कम हुने अस्पतालले जनाएको छ। यसले परीक्षणका लागि लाग्ने समय र खर्च घटाउनुका साथै उपचार प्रक्रिया अघि बढाउन पनि सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ। निसर्ग हस्पिटल एण्ड रिसर्च सेन्टरका अध्यक्ष तीर्थराज पन्तले सुदूरपश्चिमका नागरिकलाई आवश्यक जटिल स्वास्थ्य परीक्षण आफ्नै प्रदेशमा उपलब्ध गराउने उद्देश्यसहित अस्पतालले अत्याधुनिक स्वास्थ्य सेवा विस्तारलाई प्राथमिकतामा राखेको बताए।
‘सुदूरपश्चिमका बिरामीले जटिल परीक्षणका लागि अन्य प्रदेशमा धाउनुपर्ने अवस्था अन्त्य गर्दै आवश्यक स्वास्थ्य सेवा आफ्नै प्रदेशमा उपलब्ध गराउनु हाम्रो प्रमुख उद्देश्य हो।’ अध्यक्ष पन्तले भने।
पन्तका अनुसार आधुनिक स्वास्थ्य सेवा अस्पतालको भौतिक विस्तारमा मात्र सीमित नभई आवश्यक प्रविधि, जनशक्ति, परीक्षण र उपचार सुविधा बिरामीले आफ्नै ठाउँमा पाउने वातावरण निर्माण गर्नु पनि हो।
