✍️ डा. सतीश कुमार साह
लेक्चरर, सामुदायिक चिकित्सा विभाग
KIST मेडिकल कलेज एवम् शिक्षण अस्पताल
१. निपाह भाइरस के हो?
निपाह भाइरस एक खतरनाक जुनोटिक भाइरस हो जुन जनावरबाट मानिसमा सर्छ। यसले मस्तिष्क र फोक्सो दुवैलाई नोक्सान पुर्याउँछ र गम्भीर अवस्थामा ज्यान जान सक्छ।
२. यो पहिलो पटक कहाँ देखियो?
यो भाइरस सन् १९९८–९९ मा मलेशिया मा पहिलो पटक देखिएको थियो। हाल भारत, बंगलादेश लगायत दक्षिण एसियामा समय–समयमा प्रकोप देखिन्छ।
विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) ले यसलाई उच्च–जोखिम भाइरसको सूचीमा राखेको छ।
३ .निपाह भाइरसको मुख्य स्रोत के हो?
फल खाने चमेरो (Fruit Bats) यसका प्राकृतिक वाहक हुन्। उनीहरूबाट थुक, मूत्र वा दिसा मार्फत वातावरण दूषित हुन सक्छ।
४. यो कसरी सर्छ?
संक्रमण तीन तरिकाबाट फैलिन सक्छ:
चमेरोबाट → चमेरोले छोएको फल/रस खाँदा
जनावरबाट → संक्रमित सुँगुरसँग सीधा सम्पर्क
मानिसबाट मानिस → थुक, रगत वा नजिकको सम्पर्कबाट
घर वा अस्पतालमा सर्ने जोखिम धेरै हुन्छ।
५. लक्षणहरू के–के हुन्?
सुरुमा:
- ज्वरो
- टाउको दुखाइ
- थकान
- मांसपेशी दुखाइ
गम्भीर भएमा: - सास फेर्न गाह्रो
- भ्रम, बेहोसी
- मस्तिष्क सूजन (एन्सेफलाइटिस)
- कोमा वा मृत्यु
६. कति खतरनाक हो?
यो अत्यन्त घातक भाइरस हो।
मृत्यु दर ४०% देखि ७५% सम्म हुन सक्छ।
यसैले लक्षण लागेमा ढिला नगर्नु राम्रो हो।
७. के उपचार वा भ्याक्सिन छ?
हालसम्म न त भ्याक्सिन छ, न त निश्चित औषधि।
उपचार मुख्यतः लक्षण नियन्त्रण र गहन उपचारमा आधारित छ:
- अक्सिजन
- ज्वरघटक
- सहायक हेरचाह
८. पहिचान कसरी गर्ने?
RT-PCR वा एन्टिबडी परीक्षण (ELISA) बाट प्रयोगशालामा पुष्टि हुन्छ। सबै अस्पतालमा यो परीक्षण उपलब्ध नहुन सक्छ।
९. जोगिने उपायहरू के हुन्?
रोकथाम नै उपचार भन्दा राम्रो हो।
व्यक्तिगत सुरक्षा:
- हात बारम्बार धुनु
- मास्क लगाउनु
- बिरामीसंग अनावश्यक नछुनु
खानेकुरा सुरक्षा: - फल राम्ररी धोएर खानु
- काँचो फलको रस नखानु
- खाना ढाकेर राख्नु
स्वास्थ्य सेवामा: - संक्रमण नियन्त्रण (IPC) पालना
- स्वास्थ्यकर्मीले PPE प्रयोग गर्नु
१०. नेपालका लागि सान्दर्भिक के छ?
नेपालमा अहिलेसम्म ठूलो प्रकोप देखिएको छैन, तर छिमेकी देशमा संक्रमण भएकाले जोखिम वास्तविक छ। सचेत र तयारीपूर्ण रहनु नै सबैभन्दा सुरक्षित बाटो हो।
निष्कर्ष:
निपाह भाइरस मौन तर घातक सार्वजनिक स्वास्थ्य खतरा हो।ढिला नगरी सजग रहने, स्वच्छता अपनाउने र लक्षण देखिएमा चाँडै स्वास्थ्यकर्मीसँग सम्पर्क गर्ने बानी नै हाम्रो सुरक्षा कवच हुन सक्छ। आज सचेत भएर भोलिको ठूलो संकट टारौं।
स्वस्थ रहनु, सुरक्षित रहनु।
