पायल्स कस्तो रोग हो?
पायल्स भनेको मलद्वार तथा मलाशयसङ्ग संबधित रोग हो। मलद्वार भित्र हुने रगततका नशाहरु, माम्सपेशी र अन्य तन्तु फुलिएर मलद्वार बाहिर निस्कने रोगलाई पायल्स भनिन्छ ।
पायल्सको कारण के हो?
पायल्सको मुख्य कारण कब्जियत हो । गर्भावस्थामा पनि गर्भको दबावले र हर्मोनको परिवर्तनको कारणले गर्दा पायल्स हुनसक्छ ।आइबिएस, पोर्टल हाइपर्टेन्सन जस्ता पेट र कलेजोसम्बन्धि रोगहरु, थाइरोइडको रोगले हुने कब्जियत आदिको कारणले पनि पायल्स हुनसक्छ । रेसायुक्त खानेकुरा कम खानाले, खास गरेर जङकफुड ,फास्टफुड बढी खानाले, माम्सासाहार बढी गर्नाले, मसालेदार खाना बढी खानाले पायल्स हुने सम्भावना बढी हुन्छ । नेपालको सन्दर्भमा मासु बढी खाने हुनाले सुत्केरी महिलामा, खाडी मुलुकमा काम गर्न गएका व्यक्तिहरुमा, ड्राइवर र सहचालकहरुमा यो रोग बढी देखिएको छ ।
कस्तो अवस्थालाई कब्जियत भनिन्छ?
कडा दिशा हुने , दिशा गर्दा बल प्रयोग गर्नुपर्ने , दिशा गरेपछि पनि दिशा राम्ररी नभएको जस्तो लागेर दिनको तीन चारपटक सम्म दिशा गर्न पर्ने , कुनै दिन दिशा नै नहुने , कुनै बेला मलद्वार भित्रै औंला हालेर दिशा निक्काल्नु पर्ने अवस्थालाई कब्जियत भनिन्छ ।
पायल्स कति प्रकारको हुन्छ?
पायल्स बाहिरी पायल्स र भित्री पायल्स गरी मुख्य रुपमा दुई प्रकारको हुन्छ । बाहिरी पायल्समा मलद्वारको भागमा डल्लो हुन्छ र दुख्छ । भित्री पायल्सका चारवटा अवस्थाहरु हुन्छन । पहिलो अवस्थामा दिशा गर्दा रगत देखा पर्छ र मलद्वारमा असजिलो अनुभव हुनसक्छ । दोस्रो अवस्थाम दिशा गर्दा सानो मासु जस्तो भाग बाहिर निस्केको अनुभव हुन्छ वा मलद्वार सुन्निएको अनुभव हुन्छ र उठिसके पछि आफै भित्र जान्छ । तेस्रो अवस्थामा दिशा बस्दा बाहिर निस्केको मासु औंलाले धकेलेमा मात्रै भित्र जान्छ। यो दिशा गर्दा बाहेक अन्य समयमा पनि बस्दा खेरी बाहिर निस्कन सक्छ। चौथो अवस्थामा मलद्वार बाहिर निस्केको मासु बाहिर नै रहिरहन्छ। यो अवस्थामा धेरै रगत बग्न सक्छ र दुखाई पनि धेरै हुन्छ। समग्रमा भन्दा पायल्स रोग लागेपछि दिशा गर्दा मलद्वारबाट मासु बाहिर निस्कने, दिशा गर्दा रगत आउने , दुख्ने , चिलाउने , मलद्वारबाट चिल्लो पदार्थ बाहिरी निस्केको अनुभव हुन्छ ।
पायल्सको उपचार कसरी गर्ने त ?
भित्रको पायल्स पहिलो र दोस्रो अवस्थामा आयुर्वेदिक औषधिबाट ठिक हुन्छ । तेस्रो र चौथो अवस्थामा क्षारसुत्र विधिबाट गर्नुपर्छ। बाहिरको पायल्स अवस्था अनुसार औषधि वा क्षारसुत्र बिधिबाट गर्नुपर्छ ।
क्षारसुत्र कस्तो खालको उपचार विधि हो ?
क्षार भनेको विशेष प्रकारले निर्माण गरिएको एक प्रकारको औषधि हो । सुत्र भनेको धागो हो । औषधिको लेप लगाईएको विशेष प्रकारको धागोलाई क्षारसुत्र भनिन्छ र यो धागो प्रयोग गरेर गरिने उपचारलाई क्षारसुत्र विधि भनिन्छ । यो बिधिबाट खास गरेर पायल्स, फिस्टुला, फिसर, मुसा आदिको उपचार गरिन्छ ।
पायल्स रोगबाट बच्ने उपायहरु के के छन?
पायल्स रोग लाग्न नदिन कब्जियत गराउने खाना खान हुदैन । माछा-मासु हप्तामा एक पटक भन्दा बढी नखाने, चाउमिन, चाउचाउ, म:म, दुनट जस्ता मैदाबाट बनेका खाना र अन्य जन्क फुड फास्ट फुड नखाने, तरकारीमा खुर्सानी र मसलाको प्रयोग कम गर्ने । यसको साथै सागसब्जि र फलफुल जस्ता रेशादार खाना दैनिक खाने, सलादको प्रयोग दैनिक गर्ने, दैनिक २ देखि ३ लि. पानी पिउने गर्नाले पायल्सबाट बच्न सकिन्छ ।
आयुर्वेद फिजिसियन डा .चन्द्र कार्की हाल न्यू लाइफ आयुर्वेद, गोङबु र रोयल आयुर्वेद जावलाखेल मा कार्यरत छ्न।
