ठूलो हृदयघात (हार्ट अट्याक) पछि मुटुको कार्यक्षमता केवल २० प्रतिशत सम्म झरेका बिरामीहरूको समेत सफलतापूर्वक बाइपास शल्यक्रिया नेपालमै भइरहेको वरिष्ठ कार्डियाक सर्जन डा. विश्व पोखरेलले बताएका छन्। उनका अनुसार केही वर्षअघिसम्म यति कमजोर मुटुमा बाइपास शल्यक्रिया गर्नु अत्यन्त जोखिमपूर्ण मानिन्थ्यो, तर आधुनिक शल्यप्रविधिको विकाससँगै अहिले यस्ता जटिल बिरामीहरूको सफल उपचार सम्भव भएको छ।
डा. पोखरेलले मुटु नरोकी गरिने अफ–पम्प कोरोनरी आर्टरी बाइपास सर्जरी (Off-Pump Coronary Artery Bypass Surgery–OPCAB) प्रविधिले उच्च जोखिम भएका मुटुरोगीहरूको उपचारमा उल्लेखनीय सफलता दिलाएको बताए। यो प्रविधिमा मुटु चलिरहेकै अवस्थामा बाइपास शल्यक्रिया गरिने भएकाले अत्यन्त कमजोर मुटु भएका बिरामीका लागि विशेष रूपमा प्रभावकारी मानिन्छ।
डा. पोखरेलका अनुसार ठूलो हृदयघातपछि धेरै बिरामीको ज्यान जाने जोखिम हुन्छ भने बाँचेकामध्ये कतिपयको मुटुको कार्यक्षमता गम्भीर रूपमा घटेको हुन्छ। छाती दुख्ने, छाती भारी हुने वा सास फेर्न गाह्रो हुने जस्ता प्रारम्भिक लक्षणलाई बेवास्ता गर्दा बिरामी ढिलो अस्पताल पुग्ने र त्यसबेलासम्म मुटुमा अपूरणीय क्षति पुगिसकेको हुने गरेको छ।
“धेरै बिरामीमा आकस्मिक एन्जियोप्लास्टी (स्टेन्ट, जाली हाल्ने) गरेर उपचार गर्न सकिन्छ भने कतिपयलाई बाइपास सर्जरी आवश्यक पर्छ। तीमध्ये केहीको मुटु अत्यन्त कमजोर भइसकेको हुन्छ भने केही बिरामी दम, मिर्गौला रोग लगायतका अन्य स्वास्थ्य समस्याबाट पनि ग्रस्त हुन्छन्। यस्ता अवस्थामा अफ–पम्प बाइपास सर्जरी प्रभावकारी विकल्प बनेको छ,” डा. पोखरेलले भने।
सामान्यतया बाइपास, भल्भ फेर्ने तथा अन्य जटिल मुटु शल्यक्रियाहरू मुटुलाई अस्थायी रूपमा रोकेर गरिन्छ। तर अफ–पम्प प्रविधिमा मुटु नरोकी शल्यक्रिया गरिने भएकाले शल्यक्रियापछि हुने जटिलता कम हुने र बिरामी छिट्टै स्वास्थ्य लाभ गर्न सक्ने चिकित्सकहरूको भनाइ छ।
डा. पोखरेलका अनुसार यो प्रविधिबाट अत्यन्त कमजोर मुटु भएका बिरामी, मिर्गौला रोगी, दमका बिरामी, ज्येष्ठ नागरिक तथा ठूलो हृदयघात भोगिसकेका बिरामीहरूले विशेष लाभ पाएका छन्। गत वर्ष मात्र २७ वर्षदेखि ८४ वर्ष उमेर समूहका २५० भन्दा बढी बिरामीको सफलतापूर्वक उपचार गरिएको उनले जानकारी दिए। शल्यक्रियापछि अधिकांश बिरामीलाई ३ देखि ५ दिनभित्र घर फर्काउन सकिने भएकाले अस्पताल बसाइ पनि छोटो हुने गरेको छ।
अफ–पम्प बाइपास सर्जरीको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष यसको लागत हो। डा. पोखरेलका अनुसार यो उपचार परम्परागत बाइपास शल्यक्रियाको तुलनामा करिब एक लाखदेखि डेढ लाख रुपैयाँसम्म सस्तो पर्न सक्छ। “आर्थिक अभावका कारण उपचारबाट वञ्चित हुनुपर्ने अवस्था आउन नदिन हामी सरकारी सुविधासँगै आवश्यक पर्दा विभिन्न संघसंस्थासँग सहयोग लिएर पनि बिरामीको शल्यक्रिया गरिरहेका छौं,” उनले बताए।
नेपालबाट प्रत्येक वर्ष हजारौं बिरामी मुटुको उपचारका लागि भारत जाने गरेको तथ्यांकबीच नेपालमै जटिल मुटु शल्यक्रियामा प्राप्त सफलताले स्वदेशमै गुणस्तरीय उपचार सम्भव रहेको सन्देश दिएको चिकित्सकहरूको भनाइ छ। डा. पोखरेलका अनुसार अफ–पम्प बाइपास सर्जरीबाट नेपालमा प्राप्त उपचार परिणाम छिमेकी भारतका प्रतिष्ठित मुटु अस्पतालहरूसँग तुलनायोग्य रहेको छ।
