नेपाली समाज अलिकति होइन, धेरै हदसम्म ढोंगी छ। सुरक्षित यौन सम्बन्धका लागि बरदान बनेको कन्डमप्रति हाम्रो सामाजिक धारणा पनि त्यही ढोंगको उपज हो। खुलेर स्वीकार्न सकिने कुरा हो– कन्डमको सहज उपलब्धताले अविवाहित युवक–युवतीबीचको यौन सम्बन्धलाई सरल बनाएको छ। तर, हाम्रो समाज अझै पनि कन्डमलाई लाज, ढाकछोप र अनौठोपनको चश्माबाट हेर्छ।
विगतमा पनि जब उमेर पुगेका युवायुवतीबीच मन मिल्थ्यो, यौन सम्पर्क हुन्थ्यो। फरक यति मात्र थियो कि सुरक्षित साधनको अभावमा अनिच्छित गर्भ र यौन रोगको जोखिम बढी हुन्थ्यो। कन्डमको आविष्कारले यो जोखिमलाई नियन्त्रणमा ल्याउन सफल भएको छ। कन्डम आज गर्भनिरोधक मात्र नभई एचआईभी/एड्स लगायतका यौनजन्य रोगहरूबाट जोगाउने प्रभावकारी साधन बनेको छ।
आजको दिनमा पुरुष र महिला दुवैले प्रयोग गर्न मिल्ने थुप्रै ब्रान्डका कन्डम बजारमा उपलब्ध छन्। तर, यौन सम्बन्धमा अझै पनि पुरुषको अग्रसरता हावी भएकाले महिलाले प्रयोग गर्ने कन्डमको खपत न्यून देखिन्छ। पुरुष प्रयोग गर्ने कन्डम त नि:शुल्क पनि पाइन्छ, जुन जनस्वास्थ्य प्रवर्द्धनका हिसाबले सकारात्मक भए पनि सामाजिक लैङ्गिक असमानताको प्रतिबिम्ब पनि हो।
समयसँगै किशोरकिशोरीहरूको जीवनशैलीमा परिवर्तन आएको छ। स्कुल–कलेजका वालेट र पर्समा कन्डम भेटिनु सामान्य भइसकेको छ। किशोरहरूका ओंठमा जुँगा र किशोरीहरूका फरिया छोटिँदै गर्दा कन्डम पनि उनीहरूका साथी बन्न थालेका छन्। विद्यालयका ट्वाइलेट र फोहोरको कन्टेनरमा प्रशस्तै कन्डम भेटिनु यसकै संकेत हो।
देशको राजधानी काठमाडौंका बानेश्वर, बिजुलीबजार, अनामनगर, माइतीघर र सुन्धराका फार्मेसीहरूमा कन्डमको खपतको पछिल्लो अवस्था सामाजिक सञ्जालमा भाइरल बनेको छ। वास्तविकता के भन्छ त?
बानेश्वरको एउटा फार्मेसीमा अघिल्लो महिना भन्दा अहिले कन्डमको खपत बढेको पाइयो — दैनिक ५ भन्दा बढी प्याकेट बिक्री। यहाँ ‘कामशुत्र’ ब्रान्डको कन्डम बढी बिक्री भएको छ। अर्को फार्मेसीमा पनि क्रिएटिभ ‘ढाल प्यान्चर’ कन्डमको माग उच्च छ, दिनमा ६-७ प्याकेटसम्म बिक्री हुने गरेको छ।
माइतीघरको एक फार्मेसीमा त दिनहुँ १० प्याकेटसम्म कन्डम बिक्री हुने गरेको छ, ‘कामशुत्र’ मुख्य रोजाइमा परेको छ। अनामनगरतर्फ भने बिक्री स्थिर देखिएको छ, तर आन्दोलनका समयमा केही दिन २ देखि ४ प्याकेटले बिक्री बढेको पाइयो। सुन्धरामा भने कन्डमको माग उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ — अघिल्लो महिनामा १० प्याकेट बिक्री हुने गरेकोमा अहिले २५ प्याकेट बिक्री भइरहेको रिपोर्ट छ।
यसरी बजारमा कन्डमको खपत घटेको भन्ने खबरहरू हल्ला मात्रै भएको स्पष्ट देखिन्छ। फार्मेसी सञ्चालकहरू नै भन्छन्– कन्डमको माग स्थिर छ, कतै बढेको छ, कम भएको होइन।
त्यसैले अब समय आएको छ — हामीले कन्डमलाई गलत दृष्टिकोणबाट हेर्न छोड्नुपर्छ। सुरक्षित यौन व्यवहारलाई लाजको होइन, समझदारी र जिम्मेवारीको विषय ठान्नुपर्छ। कन्डम प्रयोगलाई सामाजिक सन्दर्भमा खुला रूपमा स्वीकार्न सकिए मात्र हामी असली आधुनिकताको बाटोमा अघि बढ्न सक्छौं।
[तयार पार्ने: अनुप अधिकारी र नमराज भट्ट ]
