✍️ डा. समीम अख्तर
पानी वर्षायाममा अत्याधिक परेपछी पृथ्वीको सतहमा सञ्चित हुन थाल्छ। पानीले आफ्नो बाटो बग्दै जान थाल्छ र नदीनालाको स्वरूप लिन्छ। जब पानीको बहाव अति त्तीच र आकस्मिक हुन्छ यसले विशाल बाढीको रूप लीन्छ । बाढी एउटा प्राकृतिक विपद हो । यसले ज्यान धनको अप्रत्यासित क्षति गर्दछ। बाढीले आफु सङ्गसङ्गै पहिरो पनि ल्याउँछ जसले पहाड र खोप वरपरको घर, नगर, बस्तीलाई पुर्णरूपमा सखाप पार्दछ। नेपालमा बाढी पहिरो र भुकम्प जस्ता प्राकृतिक विपदले वर्षेनी लाखौं मान्छेहरुले ज्यान गुमाउन परेको छ।
बाढीमा बग्दा खेरी मानिसको शरीर मित्र फोहोर पानीले प्रवेश गर्छ। नाक मुखबाट पानी छिरे पछि फोक्सोमा पानी भर्छ। अक्सीजनको कमीले गर्दा मान्छे निस्सासीन्छ । त्यति बेला नै उसको शरीर तीच वेग रफ्तारमा बाढीको पानी सङ्गसङे, बगी राखेको हुन्छ। बग्ने प्रक्रियामा उसको शरीर विभिन्न नुकिला वस्तुहरु सङ्ग ठोक्किन्छ र घाउ चोट पटक भित्री र बाहिरी अङ्गहरूमा थुप्रै पटक लाग्छ। यस पही शरीर याक्छ र विरामीको मस्तिष्क अचेत अवस्थामा पुग्छ। मानिसको केही क्षण अथवा तत्कालमा मृत्यु हुन्छ।
बाढीमा कोही मानिस राम्रो सुरक्षा व्यवस्था अथवा राम्रो भाग्यले ज्यान जोगाउन सफल हुन सक्छ। बाढीको समयमा र बाढी सकेको केहि महिनासम्म मानिसहरू बिच संक्रामक पानीजन्य रोग, सर्वांमण र माहामारी समेत फैलन सक्छ । विभिन्न रोगहरू जस्तै :
१. झाडा वान्ता पखाला
२. छालामा संक्रमण
३. कोलेरा
४. कन्जङकटीभाइट्सि (आखा पाक्ने रोग)
५. निमोनिया (फोक्सोको संक्रमण)
६. टाइमफाइड
७. फुड पोइजनिङ्ग (खानाको विषाक्तताले रोगी हुने)
८. हेपाटाइटिस्
९. डेङ्गु
१०. लेप्टोस्पेरोसिस
११. मलेरिया आदि
यो बाहेक बाढी पहीरोमा परेर, रुख र माटो मुनि पुरीएर हड्डी भाचिने हात गोडा अपाङ्ग हुने पनि हुन सक्छ। यदि शरीरमा घाउ लागेमा, घाउ पाकेर पीप जम्न सक्छ । पीप हड्डी भित्र फोक्सो भित्र, पेटभित्र अथवा मस्तिष्क भित्र जान सक्छ। यसले व्यक्तिको ज्यान लग्न सक्छ।
बाढी पहिरोको चपेटामा परेको व्यक्तिको स्वास्थ्य स्थिति गम्भिर रूपमा क्षति भएको हुन सक्छ र ज्यान जाने जोखिम उत्कर्ष चरणबाट गुज्रि रहेको हुन्छ। बाढी पहिरोमा परेको व्यक्तिलाई भयानक रोग लाग्न सक्छ जस्तो कि हेपाटाइटीस वा डेङ्गु । सकमण र रोगले सबै सिमा पार गर्न सक्छ।
बाढी पहिरोबाट ग्रसित व्यक्तिमा यी लक्षण/समस्या देखा पर्न सक्छ ।:-
१. अचेत अथवा मृत्य अवस्थामा फेला पर्छ।
२. यकान र अत्यन्त शारीरिर कमजोरी (आफ्नै खुट्टामा उभिने न सक्ने गरी)
३. शरीरभरि घाउ चोट पटक
४. शरीर पानी भरिएर सुन्निएको
५. अक्सीजनको कमी
६. रगतमा सुक्ष्म तत्त्वहरूको असामान्य बढी घटी
बाढीमा र पहिरोमा परेको व्यक्तिलाई तुरुन्त कसरी उद्वार / मदत गर्नेः
१. व्यक्तिलाई तुरुन्त सुरक्षित स्थानमा लैजाने
२. व्यक्तिलाई बेसीक लाईफ सपोट (BLS) अन्तर्गत चरणवदु, कमबद्ध तरीका चेक जाँच गर्ने।
→ Circulation (रक्त संचार र रक्त प्रवाह) चेक गर्ने
→Airway (श्वास प्रश्वासको गति चेक गर्ने),
Breathing (स्वासनली खुला र प्रभावकारी बारे
यदि मुटुको गति अथवा खासनलीको कार्यमा असामान्य मुवि गतिविधी देखा परेमा तुरुन्त नजिकैको अस्पतालमा लैजाऔं। स्वास्थ सेवक अथवा चिकित्सकलाई देखाओं।
अन्य महत्त्वपुर्ण कुराहरु :-
१. अविरल वर्षा हुदाँ सुरक्षित स्थानमा बसौ । सकभर यात्रा नगरौं अथवा यात्रा स्थागित गरौं।
२. वर्षा हुदाँ खोला छेउ, पहिरो सभावना भएको स्थान बाट टाँढा बसौ।
३. वर्षा हुदाँ, पानी जाम भएको ठाउँ हिलो भएको ठाउँमा जादाँ लामो बुट लगाऔं। रेनकोट, बाक्लो लुगा हातमा पञ्जा लगाओं।
४. वर्षा हुदाँ वाढी संभावना भएको ठाँउ अथवा पुलमा गाडी नचलाऔं । गाडी चिप्लिने दुर्घटना हुने धेरै डर हुन्छ ।
५. बाढी र प्राकृतिक विपद आउँदा प्रथम आफुलाई जोगाऔ त्यस पछि अरुलाई जोगीन सहयोग गरौं। पहिला ज्यानको सुरक्षा गरौं त्यस पछि सामानको सुरक्षा गरौं
६. नजिकैको मान्छेको सम्पर्कमा (फोन अथवा मेसेज) बसौ
बाढी पहिरोमा परी रोगी भएका व्यक्तिहरुलाई
१. आफ्नो फोहोर लुगा फेर्नु होस
२. नुहाई धुई आफ्नो शरीरलाई निरीक्षण गर्नुहोस् ।
३. घाउ चोटपटकलाई उपचार गरौं।
४. चिकित्सकलाई चेक अप गरीई रोगको निदान गरौं।
५. रोग पत्ता लाग्न साथ उपयुक्त उपचार गरौं (जस्तै कि घाँउको ड्रेसिङ्ग, दुखाई कम गर्ने औषधी, सकमण विरुद्ध सल्लाह बमोजिम एंटीवायोटिक, आवश्यक परेमा सर्जरी आदि
६. वर्षा र बाढी आएको ठाउँमा पानीमा प्रथस्त किटाणु जीवाणु र हानिकारक फोहोरहरू हुन सक्छ । पानीलाई पीउनु अधि क्लोरीनले शुद्ध पायर पारौं। पानीलाई लेर चिसो पारेर पीउने गरौं।
७. विद्युतीय उपकरणहरुबाट करेन्ट लाग्न सक्छ अथवा उपकरण पडकिने सक्छ । सावधान रहौं।
८. जमेको पानीलाई हटाइ दिऔं। जमेको पानीमा किरा, फट्याङ्क जुका लामखुट्टे हुन सक्छ।
९. आफु बस्ने घर आँगन कोठा किचेन शौचालय सफा सुघर राखौ। सकमण र रोगबाट बचौ ।
१०. नाङ्गो खुट्टा हिडने नगरौं।
यो लेख जन साधारणको सुरक्षा र स्वस्थ्य मध्यनजर ध्यानमा राखी लेखिएको हो।
